AS MAREAS NEGRAS
Meu pai dicía que o mar non sempre devolve o que se lle entrega. Dicíao sen dramatismo, mentres limpaba os aparellos ao solpor, coma quen fala do tempo ou dunha vella lesión nas costas. En Arousa aprendemos axiña que hai verdades que non precisan explicación.
Eu medrei véndoo entrar na ría antes do amencer e volver cando a luz xa non tiña forza. Nunca falaba do que pasaba alí fóra. Nunca lle preguntei. O mar, coma certas persoas, respéctase mellor desde o silencio.
A primeira Marea Negra vina o ano que morreu.
Non figuraba en ningún calendario. Non houbo aviso. Simplemente ocorreu.
Aquela noite a auga deixou de reflectir o ceo. O que se vía na superficie non era escuridade, senón un brillo espeso, oleoso, coma se a ría se volvese do revés e deixase á vista algo que normalmente permanece oculto. O cheiro chegou antes ca a visión: algas estragadas, metal vello, unha presenza que raspaba a gorxa ao respirar.
Os vellos notárono axiña. Pecharon as xanelas. Baixaron as persianas. Ninguén dixo nada, pero todas as casas parecían conter a respiración.
Eu baixei ao porto.
Non sei por que. Quizais porque pasara demasiadas noites acompañando o meu pai sen entender nada, e aquela era a primeira vez que sentía que o mar tentaba explicarse.
As embarcacións cruxían contra os amarres. Non pola forza da auga —a ría estaba case inmóbil—, senón como se algo se desprazase por debaixo, rozando os cascos, comprobando límites.
Entón escoitei o canto.
Non se podía chamar voz. Tampouco son humano. Era un ritmo grave, repetitivo, que parecía xurdir da propia masa da auga. Non entraba polos oídos: instalábase no peito, nos dentes, na memoria.
Comprendín algo terrible e sinxelo ao mesmo tempo: o mar lembraba.
Vin figuras nos bancos de area. Non quixen miralas de fronte. Aprendín de neno que hai cousas que, se se observan con demasiada atención, xa non te soltan. Aínda así, percibín os seus contornos: corpos alongados en exceso, movementos que non seguían unha lóxica terrestre, ollos situados onde non deberían existir.
Cantaban.
E ao facelo, a ría respondeu.
Non vin escenas completas, senón fragmentos: estruturas afundidas baixo a auga, rúas que non obedecían á xeometría coñecida, sombras enormes desprazándose por unha cidade que nunca figurou nos mapas. Algo inmenso, respirando coa paciencia de quen non teme o paso do tempo.
Souben entón por que o cine se acendía eses días en Vilagarcía. Non por cultura. Non por tradición. Senón por necesidade.
Desde o porto distinguíase o resplandor irregular das salas. A luz proxectada cara á noite parecía cumprir unha función máis antiga ca o propio festival, coma se alguén estivese arrullando algo demasiado grande para este mundo.
O canto cambiou. Volveuse máis lento. Máis profundo. Menos insistente.
As figuras afastáronse. A superficie da auga comezou a aclarar pouco a pouco, coma se a ría aceptase o trato unha vez máis. O cheiro disipouse. O reflexo do ceo regresou, aínda que lixeiramente deformado, coma un recordo recomposto con présa.
Quedei alí ata o amencer.
Cando voltei á casa, atopei as botas do meu pai xunto á porta. Estaban húmidas, cubertas dese brillo oleoso que aínda me mancha as mans nos soños.
Nunca se atoparon restos. Non houbo loito oficial. O mar, como sempre, quedou co que reclamaba.
Desde entón, cada ano, cando o festival comeza, baixo ao porto en silencio. Miro a auga. Agradezo que as pantallas sigan acendéndose.
Porque sei o que ocorre cando non hai luz dabondo.
E porque, algunhas noites, cando o vento vén do oeste e a ría escurece máis do habitual, escoito de novo o canto.
Máis afastado.
Máis paciente.
Agardando a que alguén esqueza proxectar a seguinte historia.
