Houbo unha época na que ir ao cinema era un auténtico ritual. Unha liturxia que empezaba moito antes que a película. As salas tiñan alma, peso, presenza, personalidade.

O momento cumio era a anticipación. Ese instante máxico no que as luces se esvaecían e o silencio se apoderaba da sala. Cando escoitabas o roce das pesadas cortinas abríndose, coma se desvelasen un segredo, e entón sucedía o milagre. O proxector cobraba vida e un facho de luz, case tanxible, cortaba a escuridade sobre a túa cabeza para desvelarche novos mundos que esperaban para ser descubertos.

Hoxe, por desgraza, esa maxia empaquetouse en caixas negras clónicas. Dá igual que esteas en Madrid, Berlín ou Vigo: entras en espazos deseñados para seren invisibles, asépticos, funcionais, pensados para que esquezas onde estás en canto se apagan as luces. E sobre todo para que a experiencia sexa o máis rápida posible.

No Curtas Festival do Imaxinario rebelámonos contra esa frialdade. Negámonos en redondo a meter o cinema no soto dun centro comercial ou nunha multisala sen identidade, rodeados de cheiro a franquía e ambientadores baratos. O cinema non é “consumo rápido” e o lugar onde o ves non é un simple contedor; é o cómplice necesario.

Para nós, non se pode entender o festival sen o Salón García. É unha cuestión de respecto, de patrimonio e de reivindicar que a contorna, a decoración e a acústica forman parte da experiencia tanto coma a película.

Un escenario que xa estaba aquí antes de que todo empezase

Para que calibres a magnitude deste sitio, ponte en situación: 1884. Cando o Salón García abriu as súas portas, aos irmáns Lumière aínda lles faltaban once anos para patentar o cinematógrafo e a Méliès quedáballe unha década longa para asustar ao público con A mansión do demo.

A historia ten miga. Todo nace da visión de Juan García Porto, un comerciante e banqueiro nado en Vilagarcía que fixo as Américas e quixo traer a súa vila a sofisticación dos teatros que vía en Nova York: nun edificio, a Tertulia de Confianza; noutro, xusto detrás, un teatriño á italiana. Encargoulle o proxecto ao mestre Manuel Pereiro, pero o destino é caprichoso: García Porto morreu na cidade dos rañaceos en maio de 1884, xusto antes de ver o seu soño rematado.

Pero o verdadeiro namoramento co celuloide chegou en decembro de 1930, cando o Salón tivo á fin o seu propio proxector fixo. O mítico “cine do Mercantil” converteu a curiosidade en liturxia, transformando para sempre a vida social de Vilagarcía.

Se as paredes falasen…

Dicir que este sitio ten memoria non é poesía barata; é un feito. O Salón viu de todo.

Aquí non só se proxectou cinema. Imaxinade esta escena: cando a Royal Navy atracaba na ría, este era o lugar onde centos de oficiais británicos celebraban os seus oficios relixiosos. E non só iso. Neste mesmo patio de butacas celebrouse a asemblea de 1910 que puxo os cimentos para a unión dos concellos de Vilagarcía, Carril e Vilaxoán.

E ollo, que estivemos a piques de perdelo. Nos 70, tras a fusión do Mercantil co Liceo, o edificio quedou abandonado. Foi a primeira corporación democrática a que, en 1979, tivo os reflexos de paralizar outras obras — as da casa da cultura no Cavadelo — para compralo e rescatalo. Unha xogada mestra.

O Fantástico no seu hábitat natural

Esa carga histórica cambia como ves as películas. No Curtas non só “poñemos” cinema; recuperamos un ritual.

Moitas son as proxeccións que pasaron por estas paredes. Pero hai unha que marcou a unha xeración. Era marzo do 91. O Ciclo “Héroes del Cine”. A entrada, gratuíta. Entre clásicos de aventuras e algunha que outra película fantástica, o día 26 a sala quedou ás escuras para proxectar “La Cosa” de John Carpenter.

Ver ese terror orgánico, visceral, nesta sala non foi unha sesión máis; foi unha experiencia inmersiva antes de que se inventase a expresión, e o caldo de cultivo que fixo xerminar o actual Curtas.

A arquitectura deste sitio xoga ao noso favor. Ver un clásico mudo aquí, musicado en directo e á luz das velas, é case arqueoloxía viva. As salas modernas son hixiénicas, aburridas; este teatro ten sombras e texturas que lle sentan ao cinema fantástico coma unha luva.

Porque aquí asistir a un evento é unha experiencia. A decoración envólvete, o son ten carácter e a disposición da contorna acompaña en todo momento para potenciar a intensidade do que estás vivindo. Non es un espectador pasivo; estás dentro. Esa é a verdadeira marabilla do cinema.

E esa é, amigos, a marabilla do Curtas.

Seguir no centro de Vilagarcía é a nosa declaración de intencións. Poderiamos irnos a unha sala moderna e cómoda, claro. Pero a simbiose entre o xénero fantástico e este templo histórico é o que nos fai únicos. Estamos nunha das salas en activo máis antigas de Galicia, e iso hai que honralo.

Vémonos no Templo. Vémonos no Curtas Festival do Imaxinario.